Over deze blog

De school van de castraten

Sat, 17 Apr 2010 11:59:20 +0200

De Barok was het tijdperk der castraten. Gedurende zowat tweehonderd jaar schitterden zij in Europa met de virtuositeit van hun artificieel gevormde stemmen. Zij benadereden de perfectie in de zangkunst maar niet ten koste van veel menselijk leed. Immers, op zeer jeugdige leeftijd werden deze jongens ontmand waardoor men hun identiteit ontnam, hun psychologisch evenwicht verstoorde en de facto een normaal leven onmogelijk werd. Alles ten dienste van het vermaak van de heersende klasse.

De vertolkers
Omdat het bereik van deze stemmen zo hoog lag, tussen de alt en de sopraan, is het niet zo evident om de voor hen gecomponeerde muziek te brengen. De besten van de twee geslachten pogen deze oude muziek dezer dagen zo goed mogelijk te vertolken. Uiteraard staan de vrouwenstemmen er het dichtst bij. Langs mannelijke zijde hebben we de contratenoren die de vergelijking kunnen doorstaan, maar hoogst moeilijk, zoniet onmogelijk is het om de grootste, Farinelli, te evenaren.

Het centrum van de castratenmuziek
Tot op heden is een degelijk algemeen overzicht van de wereld der castraten via tekst, muziek en beeld achterwege gebleven. Om dit toch op een enigszins aanvaardbare manier te kunnen doen werd er uitgegaan van de Italiaanse stad Napels, het muzikale centrum van de westerse wereld einde van de 17de eeuw. De invloed van de stad strekt zich uit tot in de 18de eeuw.
Centrale figuur daar was Nicola Porpora (1686-1768), componist, zangleraar en impresario, de grootste stemmenmaker van de 18de eeuw, bewonderd door onder andere George Sand. Zijn roem dankte hij vooral aan het feit dat hij de grootste stemmen van zijn tijd hielp te vormen: Farinelli, Caffarelli, Salimbeni, Appiani en Porporino. Tevens was hij leraar van de grote librettist Pietro Metastasio en tot op zekere hoogte van de componisten Johann Adolf Hasse en Joseph Haydn.

Kiezen
Om tot een keuze van het castratenrepertoire te komen moet er gekozen worden uit honderden werken (opera’s, cantates, gewijde muziek) die speciaal voor deze castraten werden gecomponeerd. Het zijn werken die tot de meest veeleisende voor de menselijke stem behoren omdat ze van de uitvoerder een grenzeloze virtuositeit vergen en een perfecte beheersing van de stem om de rijkelijk versierde melodieën te kunnen zingen. Een breed stembereik is onontbeerlijk en om de vaak lange in één adem gezongen zinnen tot een goed einde te brengen is een grote longinhoud en een perfecte ademtechniek een conditio qua non.

Bartoli’s Sacrificium
Cecilia Bartoli, een Italiaanse mezzosopraan, ging de uitdaging aan en nam een cd op die gevuld is met liederen die door castraten werden uitgevoerd en die de veelzeggende Latijnse titel ‘Sacrificium’ meekreeg, het offer. ‘Evviva il coltellino’ klonk het in het achttiende-eeuwse Italië, leve het mesje dat ervoor zorgde dat knapen het leven als castraten door moesten.
Dat mes vind je afgebeeld in het begeleidende boekje van de luxe-uitgave met als commentaar: ‘Het offer van honderdduizenden jongens in naam van de muziek’. Op de cover van de cd staat een marmeren androgyne Bartoli: een vrouw in een naakt mannenlichaam waarmee ze suggereert dat vrouwen evengoed deze muziek kunnen brengen.
Op concerten speelt Bartoli haar castratenrol meesterlijk in door in cape, gelaarsd en in nauwsluitende broek op te komen.

Het album
Elf van de twaalf aria’s op de cd werden nooit voordien op plaat gezet. Het zijn overwegend werken die in de school van Porpora als examenstukken werden gebruikt volgens Paul Janssen, en daardoor zo veeleisend zijn met briljante, uiterst zachte passages, eindeloze melismes, overweldigende coloraturen en een haast onmenselijke omvang. Bartoli maakt gebruik van haar fabelachtige bereik en de elasticiteit van haar stem. De overgrote meerderheid werd gecomponeerd voor en/of gezongen door de twee beroemdste castraten uit de muziekgeschiedenis Farinelli en Caffarelli.

1. In deze enthousiaste aria stuwen de schallende trompetten en furieus spelende strijkers de zangpartij voort in een wervelend ’Come nave in mezzo all’onde’ (Zoals een schip in het midden van de golven) uit Nicola Porpora’s opera Siface. De violen symboliseren de witte kam van de aanrollende golven waarop de stuurman zijn turbulente liefdesschip tracht te sturen. (Caffarelli)

2. Een bittere klacht die uit het hart van een stervende profeet komt. Met het aandoenlijke gebed ‘Profezie, di me diceste’ van Antonio Caldara grijpt Bartoli ons naar de keel. Een trage aria waarin de verbazingwekkende reikwijdte van haar stem voortreffelijk tot uiting komt. (Farinelli)

3. De furie raast door dit ‘Cadrò, ma qual si mira’ uit Berenice van Francesco Araia, een van de moeilijkste aria’s die ooit geschreven werden. Dit bravourestukje met ellenlange coloratuurzinnen van wel dertig maten lang is Cecila Bartoli op het lijf geschreven. De fladderende violen onderstrepen het geaccidenteerde terrein waarop de schaapherder de vallende rotsblokken ziet voorbijrollen. (Farinelli)

4. Diepe triestheid spreekt uit ‘Parto, ti lascio, o cara’ (Ik ga weg, ik verlaat je, mijn lief) van Porpora (uit Germanico in Germania). Deze prachtige aria wordt beheerst gezongen maar met zo’n emotionele intensiteit dat je er de tranen van in de ogen krijgt. Je voelt de spanning van de scheiding trillen als de muziek stokt voor de aria inzet. (Caffarelli)

5. Porpora’s allegorische aria ‘Usignolo sventurato’ uit Siface weerspiegelt het gezang van een melancholische nachtegaal op de drempel van de dood de droefgeestige stemming van de zanger. Stem en fluit rivaliseren in een speels duet waarbij het orkest het geritsel en geruis van een lauwe nacht weergeven. (Caffarelli) 
6. ‘Misero Pargoletto’ (Arm kindje) van Porpora is een ingetogen elegie uit Siface. Je voelt door de meeslepende muziek de tranen van het personage van zijn wangen biggelen.
 7. Duizend furies strijken neer op het afgewezen hart van Semiramide (‘In braccio a mille furie’, Carl Heinrich Graun). In het opgezweepte orkest echoën de razende wraakgodinnen van de afgewezen heldin op het kortste nummer van de cd. (Farinelli)  8. De verliefdheid die als een speels rondfladderende vlinder het hart doet kloppen van opwinding overheerst in Leonardo Leo’s ‘Qual farfalla’ uit Zenobia in Palmira. Een muzikaal gevisualiseerde emotie in een luchtig lied met harpbegeleiding terwijl de strijkers in sourdino spelen. (Farinelli)  9. De enige aria die al eerder werd opgenomen door Karina Gauvin (‘Porpora Arias’). ‘Nobil onda’ (De edele bron) uit Porpora’s Adelaide is een allegorische aria: zoals een bergrivier zich moeizaam een weg zoekt om des te vrolijker te kunnen stromen, zo komt een bedrukt hart gesterkt uit de beproevingen. Bartoli sleept je mee met haar uitgelaten zang. (Farinelli) 
10. ‘Deh, tu bel Dio d’amore’, Carl Heinrich Graun, uit Adriano. Een aandoenlijk mooi gezongen klacht van een man die met angst in het hart wacht op zijn geliefde die zich verlaat heeft.  11. De aria ‘Chi temea Giove regnante’ (Wie vreesde het rijk van Jupiter) van Leonardo Vinci (uit Farnace) begint met een donderslag die doorheen het hele stuk doorklinkt en het coloratuuraspect van de zanglijn rechtvaardigt. Zulke wervelende aria’s werden speciaal voor castraten geschreven zodat ze hun virtuositeit met panache konden demonstreren. Jupiters bliksems en donder klinken door in deze goddelijke muziekstroom. (Farinelli) 
12. In Antonio Caldara’s’Quel buon pastor son io’ (uit ‘La morte d’Abel’) is de schaapherder bereid om zijn leven te geven voor het welzijn van zijn kudde. Een tien minuten lang stuk gewijde muziek, een schitterend samenspel tussen orkest en zang met de zuiverheid van de klassieke barokmuziek. Deze aria werd speciaal voor Farinelli gecomponeerd.  Bonus cd bij de luxe-uitgave 
Hierop staan de drie beroemdste en populairste aria’s die voor castraten werden gecomponeerd. 
1. Ricardo Broschi, broer van Carlo (Farinelli) schreef deze ‘Son qual nave’, een virtuoos stuk met enkele rustige, wondermooie passages, met alweer een allegorische inhoud: een in moeilijkheden gebracht schip bereikt alsnog de veilige haven. 
2. De openingsaria ‘Ombre mai fu’ uit Serse van Händel is een van de meest geliefde aria’s uit zijn oeuvre. Dit slepende door merg en been klinkende lied werd door tal van mezzosopranen opgenomen, maar is dit niet een van de mooiste versies? (Caffarelli) 
3. Geminiano Giacomelli’s ‘Spoce, non mi conosci’ werd zowel door Farinelli als Caffarelli gezongen, maar werd wereldberoemd in de bewerking van Vivaldi. Het is een innig en gevoelig zangstuk, hemels gezongen, met een dramatisch middendeel waarin Bartoli haar expressiviteit ten volle kan uitleven en als een klauwende leeuwin over ontrouw, wreedheid en dood zingt.

Judith Chicago heeft een missie

Fri, 26 Mar 2010 09:54:00 +0100

Sinds in de jaren zestig en zeventig diverse feministische golven over ons heen zijn gerold, heeft de vrouw aan zelfverzekerdheid gewonnen en haar plaats in de samenleving nadrukkelijker opgeëist. Met The Dinner Party creëerde Judy Chicago eind van de jaren zeventig een kunstwerk dat vergeten vrouwen centraal stelt. Het is een schreeuw om aandacht voor vrouwen die door mannelijke geschiedschrijvers over het hoofd werden gezien ondanks hun vaak indrukwekkende prestaties.

Wat stelt The Dinner Party voor?
The Dinner Party is een conceptueel kunstwerk dat uit drie lange tafels bestaat die in driehoeksvorm werden geplaatst, het symbool van gelijkheid. Aan elke bankettafel die een kleine vijftien meter lang is, is plaats voorzien voor dertien vrouwen. Elke tafel staat ook voor een bepaalde periode in de geschiedenis. Op de tafels vindt men voor elke gast een tafelloper met haar geborduurde naam en daarop een kunstzinnig beschilderd en bewerkt porceleinen bord met een centraal opgehoogd vagina- of vlindermotief dat symbool staat voor de gedachte van bevrijding en opstanding alsook voor de prestaties van de persoon in kwestie, en een gouden kelk en eetgerei. Het kunstwerk brengt een ode aan het klassiek vrouwelijke handwerk (weefwerk, borduurwerk, naaiwerk, schilderwerk op porcelein) dat in contrast staat tot de typisch cultureel meer gewaardeerde en verfijnde mannelijke kunstuitingen.
In de ruimte tussen de tafels bevindt zich een witte open ruimte, de ‘erfgenamenvloer’ genoemd, waarop men de in goud geschreven namen van 999 belangrijke vrouwen uit de geschiedenis terugvindt die een band hebben met een van de 39 gasten aan het banket. Zij werden gekozen op basis van het criterium dat zij een stempel hadden gedrukt op de (mannelijke) geschiedenis en op de bijdrage die ze hadden geleverd tot de geschiedenis van hun eigen geslacht.
Hiermee wou Chicago aantonen dat vrouwen in de loop van de geschiedenis veel hebben verwezenlijkt, wat door de mannelijke geschiedschrijvers gewoonweg werd genegeerd. Daarom ook dat aan de titel The Dinner Party de omschrijving ‘A Symbol of our Heritage’ werd toegevoegd, een symbool van ons erfgoed. 
Welke vrouwen worden erin voorgesteld?
Eerste tafel: van de Prehistorie tot het Romeinse Rijk 1. De oergodin 2. De godin van de vruchtbaarheid 3. Ishtar 4. Kali 5. De slangengodin 6. Sophia, godin van de wijsheid 7. Amazone 8. Hatshepsut 9. Judith 10. Sappho 11. Aspasia 12. Boudica 13. Hypatia

Tweede tafel: van het begin van het christendom tot de reformatie  14.Marcella   
Saint Bridget   
Theodora van Byzantium   
17. Hrosvitha   
18. Trotula van Salerno   
Eleanor van Aquitainië   
Hildegard van Bingen   
Petronilla van Meath   
Christine de Pisan   
Isabella d'Este   
Elizabeth I van Engeland   
Artemisia Gentileschi   
Anna van Schurman    Derde tafel: van de Amerikaanse revolutie tot de feministische revolutie   27. Anne Hutchinson   28. Sacajawea   29. Caroline Herschel   30. Mary Wollstonecraft   31. Sojourner Truth   32. Susan B. Anthony   33. Elizabeth Blackwell   34. Emily Dickinson   35. Ethel Smyth   36. Margaret Sanger   37. Natalie Barney   38. Virginia Woolf   39. Georgia O'Keeffe 

Waar kan men het bekijken?
Het kunstwerk heeft heel wat plaatsen aangedaan vooraleer het zijn vaste stek heeft gekregen. Het werd voor het eerst tentoongesteld in het San Francisco Museum of Modern Art in maart 1979. Daarna was het werk te zien op 16 plaatsen verspreid over 6 landen in drie werelddelen. Meer dan één miljoen mensen kwamen het bewonderen. Bedoeling was om het een permanente plaats te geven aan de universiteit van het district Columbia in 1990. Het zou een bron van inkomsten worden voor de renovatie van een van de gebouwen van de hogeschool. Het leek een uitgelezen locatie omdat aan de universiteit een hoog percentage studenten van Afrikaanse origine studeerde en hun strijd voor gelijke rechten parallel liep met het opzet van het werk. Om allerlei redenen vonden de plannen geen doorgang en was men verplicht opnieuw op zoek te gaan naar een vaste verblijfplaats. Uiteindelijk werd het aan het Brooklyn Museum in New York geschonken waar het werd ondergebracht in de Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art dat in 2007 werd geopend.

Hoe kwam het tot stand?
Aanleiding tot deze installatie was Judy Chicago’s onvrede met het gebrek aan erkenning van de prestaties van belangrijke vrouwen doorheen de geschiedenis. Het viel haar ook op dat vrouwelijke kunstenaars het immens moeilijk hadden (hebben) om geaccepteerd te worden. Daarom vatte ze het idee op om een symbolische kunstwerk te creëren. ‘Het feminisme is een filosofie’ zei ze, ‘en feministische kunst geeft dat filosofische standpunt weer’. Aan The Dinner Party werd zes jaar gewerkt (1974-1979) en het kostte een slordige 250.000 dollar. Chicago begon er bescheiden aan met het concept Twenty-Five Women Who Were Eaten Alive (Vijfentwintig Vrouwen Die Levend Werden Verorberd), waarin ze haar interesse in de vlinder- en vaginasymboliek en het beschilderen van porcelein kon botvieren. Gaandeweg ontwikkelde zich het idee tot een enorme installatie van drie bankettafels die in driehoeksvorm, lang een symbool van de vrouw, werden geplaatst. Het aantal gasten (dertien) per tafel verwijst naar het aantal gasten op het Laatste Avondmaal, belangrijk vanwege het feit dat er enkel mannen op aanwezig waren.
Chicago werkte er de eerste drie jaar alleen aan vooraleer ze de hulp van anderen inriep. De volgende jaren werkten hoofdzakelijk vrijwilligers aan het project. In totaal verleenden meer dan 400 mensen hun medewerking, waaronder 125 tot stafmedewerkers werden benoemd omdat ze er constant mee bezig waren. Onder hen keramistes en naaisters.
De 39 borden zijn plat bij het begin maar worden steeds meer verhoogd naar het einde van de chronologie toe om de langzaamaan groeiende onafhankelijkheid en gelijkheid van de vrouwen symbolisch weer te geven.

Extra
In de gang die naar het kunstwerk leidt hangen zes geweven banieren die de bezoekers van The Dinner Party plechtig verwelkomen.
In de tentoonstellingsruimte hangen tevens zeven grote erfgoedpanelen die met de hand ingekleurde foto- en tekstcollages bevatten die het leven van de mythische en historische vrouwen weergeven wier namen op de erfgenamenvloer zijn terug te vinden.
Daarnaast werden de namen van 129 creatieve en administratieve medewerkers op een groot paneel aan de muur vereeuwigd.

Het boek achter het werk
Tijdens de tentoonstelling van het werk in het Armand Hammer Museum of Art and Cultural Center in Los Angeles in de lente van 1996 verscheen een begeleidend boek onder de titel ‘Sexual Politics: Judy Chicago’s Dinner Party in Feminist Art History’ met achtergrondinformatie en een biografie van alle vrouwen die aan het banket aanzitten alsook met verwijzingen naar tentoonstellingen in samenwerking met andere feministische kunstenaressen.

De kritiek
Er ontstond een hele polemiek rond dit conceptueel kunstwerk. Het middelpunt van de controversie was of een kunstwerk al dan niet politiek geïnspireerd mag zijn. Sommigen vonden het een schitterend feministisch discours, anderen betitelden het als kitch of zonder enigerlei waarde.
De feministische critica Lucy Lippard bijvoorbeeld werd meegesleept door de minitieus uitgewerkte details en de verborgen betekenissen terwijl Hilton Kramer het mislukte, reactionaire kunst noemde omdat het de vrouw reduceert tot een seksueel object dat slechts een voortplantingsrol krijgt toebedeeld. Robert K. Dornan noemde het ‘keramische driedimensionale pornografie en hekelde het ontbreken van lesbische vrouwen en vrouwen van andere ethnische origine.

De kunstenares
Judy Chicago werd als Judith Cohen op 20 juli 1939 geboren. Naast kunstenares is ze ook auteur en hoogleraar. Sinds het midden van de jaren zestig werkt ze aan haar feministisch oeuvre onder de naam Judith Gerowitz. Ze maakte grote beeldhouwwerken van simpele geometrische vormen in brons en steen, schilderde op porcelein, deed aan airbrushing op de motorkap van auto’s, en maakte gebruik van vuurwerk voor tekeningen in de lucht. Ze werd vooral geloofd om haar perfecte vormgeving. Nadat ze zich aanvankelijk liet beïnvloeden door het Minimalisme (‘Rainbow Pickets’) besloot ze werken te creëren die een groter publiek konden bereiken en sensibiliseren. Daaruit ontsproten dan haar drie belangrijkste creaties ‘The Dinner Party’, ‘The Birth Project’ en ‘The Holocaust Project’ dat ze met haar derde man Donald Woodman realiseerde.
Ze veranderde haar naam van Gerowitz in Chicago omdat ze geen door mannen opgelegde naam meer wou dragen.
Chicago publiceerde verschillende boeken waaronder een autobiografie (‘Through the Flower, My Struggles as a Woman Artist’, 1982) en boeken met achtergrondinformatie met betrekking tot haar recente werk. Ze werkte ook samen met andere feministische kunstenaars als Yoko Ono.

Het Laatste Avondmaal

Thu, 18 Feb 2010 14:49:55 +0100

Onlangs ontdekte ik op het net een interessante foto van de Indiase kunstenaar Vivek Vilasini die door verwijzingen naar westerse meesterwerken politiek stelling neemt. Op de foto zie je een moderne enscenering van het 15de-eeuwse ‘Het Laatste Avondmaal’ van Leonardo Da Vinci dat geplaatst wordt in de Gazastrook. Het bijzondere eraan is dat het allemaal jonge vrouwen in boerka’s betreft. Net als op het originele Da Vinci-schilderij vormen de vrouwen groepjes van drie die om de centrale figuur heen zitten. Ze vertonen allemaal dezelfde reacties als de apostelen op Da Vinci’s schilderij op de mededeling van Christus dat hij verraden werd. De gesluierde vrouwen van wie enkel de expressieve ogen te zien zijn kunnen om het even welke plaats in de maatschappij innemen: huisvrouwen, studentes, onderwijzeressen… Ze hebben hun verbazing en angst gemeen. Vilasini slaagde erin om de vrouwen hun breekbaarheid en gevoeligheid weer te geven, zo las ik op het net, niettegenstaande ze geschokt en ontzet zijn ten gevolge van een pas ontdekte ontrouw. Er hangt een emotioneel aura om dit tafereel. Dit werk drukt op een elegante manier ongemakkelijkheid uit die voortkomt uit vragen met politieke, culturele en religieuze inslag die tot conflicten leiden. Het laat een onuitwisbare invloed op ons sociaal bewustzijn na.

Een leven in vogelvlucht

Sat, 5 Dec 2009 21:00:05 +0100

Het heeft zowat anderhalf jaar geduurd, maar eindelijk is mijn eerste plankenkind een feit: ‘Meneer Lennon’ is een toneelstuk aan John Lennon gewijd. Het is het verhaal van een man die door miljoenen op handen werd gedragen als zanger, als liedjesschrijver, als vredesdrager, als charismatische persoonlijkheid, maar evenzeer werd verguisd vanwege zijn wispelturig karakter, zijn soms messcherpe uithalen naar vrienden en kennissen, zijn relatie met Yoko Ono. Een intrigerende figuur wie niets menselijks vreemd was. Vandaar mijn fascinatie voor deze man die je kon vervoeren maar ook grondig teleurstellen. Het werd allemaal verwerkt in dit stuk dat zijn hele leven in kaart brengt.
Hierbij een eerste scène als voorsmaakje.

EERSTE BEDRIJF

(Begintune populair tv-praatprogramma)
PRESENTATOR: Goedenavond, dames en heren. Welkom in onze show ‘Idool in de kijker’. (applaus)
Idolen… Iedereen kent er, iedereen heeft er. Van groot tot klein, van oud tot jong, van rijk tot arm.
Je koestert ze. Soms verblinden ze je denken, blokkeren je verstand. Ze voegen iets toe aan wie je bent en wat je bent, drukken een stempel op je persoonlijkheid. Ze geven glans aan een kleurloos bestaan, porren je wakker op een ogenblik dat je aan het indommelen bent.
Je imiteert ze niet. Nee, je zuigt ze in je op. Je laat ze spreken met je eigen stem.
Ze heten La Callas of Che of Van Damme. Soms geven we ze een eigen naam: the Boss, the King of de Kannibaal.
Ze leven voort, ook al zijn ze jaren dood. Door de sporen die ze achterlieten of door de sporen die wij net voor hen uitzetten.
Enige melancholie is ons niet vreemd. Of heimwee. Jeugdsentiment. De grote droom. I had a dream. Yes, we can. Het is eigen aan de mens.

(pistoolschoten)

SONG: HELP!
(moordenaar loopt heen en weer over het podium)

PRESENTATOR: STOP! (man bevriest, muziek stopt)
Daar staat hij: de man die het leven van miljoenen overhoop haalde.
Herkent u hem? Roept hij iets in u wakker? Aan wie doet hij u denken?
Aan de klusjesman misschien aan wie u een kop koffie aanbiedt nadat hij de ketel van de centrale verwarming weer aan de praat heeft gekregen? Aan die ietwat introverte maar vriendelijke secretaris van de lokale toneelkring ‘Groot in het vermaak’? Het zou een van de twee mannen kunnen zijn die bij u aanbelt en u met De Wachttoren in de hand probeert te overtuigen bij de Getuigen van Jehovah aan te sluiten. Geef toe: wie zou hem niet als schoonzoon in de armen durven sluiten? En toch noemden ze hem een gruwel, een monster, de baarlijke duivel in persoon, een dolgedraaide psychopaat…
Daar staat hij: Mark Chapman, 25 jaar oud, Texaan, getrouwd met een Japanse vrouw. De man die John Lennon vermoordde op 8 december 1980.
(Chapman haalt een boek uit zijn zak en begint te lezen)
Staat hij nu te trillen op zijn benen? Bekruipt hem de angst voor wat onvermijdelijk komen gaat? (politiesirenes op de achtergrond)
Nee, hij blijft ijzig kalm, leest rustig in zijn favoriete roman ‘De vanger in het koren’ van J.D. Salinger tot hij zo meteen wordt opgepakt en naar de cel geleid.
Jarenlang heeft hij dit voorbereid. Minitieus, tot in de kleinste details. Het was zijn levensdoel. Elke dag was hij ermee bezig. Een obsessie: John Lennon, verrader van de idealen van de Beatles, moest dood. En hij zou deel worden van de muziekgeschiedenis en in de schaduw van de ster voortleven. Hij moest enkel het geschikte moment afwachten, het moment waarop hij op zijn idool kon toestappen en vragen: meneer Lennon? (pistoolschoten, licht uit)

(John alleen in de spots)
JOHN: Mamie, ben jij dat? Ben je daar? Zeg wat, mamie.
Noem me je lieve, kleine jongen of je hartendief. Of gewoon John.
Zeg dat je me mist. IK mis je, weet je.
Het duurt zo lang voor je er bent. Denk je nog aan mij?

INTRO SONG: MOTHER

Luister, een klok! Zwaar. Dreigend. Om de vijf seconden die lome, luie slag. Is dat jouw stem in de verte? Is dat jouw lach? We hebben heel wat afgelachen, jij en ik. Bij jou bloeide ik helemaal open. ‘Mijn kleine clown’,zei je dan. Ja, ik speelde graag de clown. Nu nog trouwens.
En dan zei je: ‘Nu moet je gaan, Johnnie boy. Tante Mimi wacht op je met het avondeten. En jij, waarom wachtte jij niet op me?
Dat gebeier maakt me bang, mamie. Mamie? Ben je er nog? Hoor je mij?
Het is volle maan. Het is alsof je me toelacht door het raam. Ze lijkt op jou, de maan, of beeld ik het me maar in?

TANTE MIMI (is er bij komen staan): Je mist haar, hè, jongen?

JOHN (knikt)

TANTE MIMI: Je was nog zo klein toen je bij me kwam.

JOHN: Een knulletje. Waarom heeft ze me achtergelaten, tante?

SONG: MOTHER (EERSTE STROFE)

Magritte Bruis

Sun, 31 May 2009 10:30:50 +0200

BUBBEL BUBBEL BUBBEL

Het is zaterdag. De eerste dag van een zomers lenteweekend. Wat is er fijner dan ontbijten op het bedauwde gras van een bescheiden stadstuintje? Le petit-déjeuner sur l’herbe. Maar het Manet-gevoel zal snel verdampen.
Mag ik een broodje kaas? Een ranke vrouwenhand bedient me op mijn wensen. Ik druk een tedere kus op de rug van haar hand. Sinds wanneer kweek jij donkere haren, mijn liefste? Ik kijk haar schalks aan. Tot mijn verbazing kijk in de ogen van een gebolhoede man in een lange, zwarte winterjas. Hij staat over me heen gebogen en houdt een paraplu boven me. Hoezo, meneer, verwacht u regen?
Wenst meneer iets te drinken, vraagt hij alsof ik zijn aanwezigheid als de gewoonste zaak ter wereld beschouw.
Een Spa bruis, graag, stamel ik met een toets van verbijstering in mijn stem.
Spa bruis hebben we niet in huis, antwoordt het burgermannetje met zin voor goedkope rijmelarij, maar Magritte bruis kan ik u wél aanbieden.

Ik voel me licht als een veertje als de man me bij de hand neemt en me oplicht. De gebolhoede man heeft een groeneappelgezicht en ik zweef door het luchtruim als in een stoute kinderdroom. Is dit de omgekeerde wereld: een paraplu als parachute, maar niet omlaag maar omhoog? Nee nee, de paraplu is weer dichtgeklapt en hangt werkloos aan een mannenarm burgerloos te wezen. We worden begeleid door een bos identieke bolhoedmannen met lange zwarte winterjas en een paraplu over de arm, appel voor het aangezicht, een enkeling met een pijp. Op weg naar het absurde, een irreële reis naar het verleden?

Ik word gedeponeerd aan de ingang van het Koningsplein. Het gedempte gekeuvel van vrolijk toestromende dagjesmensen wekt me uit mijn verdoving.
Voor mij bevindt zich het standbeeld van Godfried van Bouillon dat op het punt staat door een wereldbol opgelicht te worden en een reis over Brussel te ondernemen. Ook hij heeft zich tot het surrealisme bekeerd: zijn aangezicht wordt omsluierd door een witte doek. Heeft het christendom zelfmoord gepleegd?
Het legertje bolhoedmannen heeft intussen het Koningsplein ingepalmd en vormt een tableau vivant op de trappen van de Sint-Jacobskerk.
Even verderop speelt een vrouw in witte bruidsjurk een avantgardistisch stuk voor twee voeten op piano voor een geamuseerd, lustig fotograferend publiek. Een man met fabriekspet, een broek met bretellen en een openstaand wit overhemd, steekt een krant in de hoogte: “Le journal de Magritte, de krant van Magritte”. Voor één dag schalt zijn stem over het autoloze plein. Koning Auto heeft twaalf uur rijverbod gekregen en enkel het schurend geluid van een voorbijglijdende tram onderbreekt de gezellige drukte.

Ik begeef me naar de kiosk waar reeds vier windrichtingen mensen geduldig aanschuiven voor de bedeling van gratis tickets en hun exemplaar van de legendarische bolhoed. Het is halftien en om tien uur precies zal de lichting ‘gele armband’ toegang krijgen tot het splinternieuwe Magritte-museum. Eén uur krijg je om je te laten inpakken door de bekendste Belgische surrealistische schilder. Ik begeef me naar de ingang, wordt aangeklampt door een Hallo Hallo-achtige meid met alpinopet die me een groene appel aanbiedt, passeer twee reuzen, de bolhoedman en de therapeut naast wie enkele kinderen en ook volwassene enthousiastelingen zich laten schminken in hemelsblauwe kleuren om zich daarna in een Magritte-decor te laten vereeuwigen door in bel-époque geklede fotografen.
Door de luidsprekers van de in een vogelkooi geplaatste discobar klinken afwisselend wereldbekende klassieke stukken uit de jaren twintig van vorige eeuw als de Sabeldans van Khachaturian of Gymnopédie no 1 van Satie en gefingeerde interviews met René Magritte. 
De bolhoedmannen hebben zich intussen tussen het publiek begeven en verplaatsen zich bij elk fluitsignaal van één tableau vivant naar een ander, van een parapludans naar een parapluballet, onbewogen, met de uitdrukking van het ijle in de ogen.
Magritte bruis. Inderdaad. ik sluit me aan bij de eerste lange rij wachtenden voor het museum. Om tien uur stipt worden de bezoekers in het Rijk der Lichten toegelaten. Voor een uurtje. Een stimulerende introductie tot. Er zijn nog talloze wachtenden na u. Kom daarna nog eens langs om u in alle rust en kalmte en met (audio)gids te laten onderdompelen in de magische wereld van een Belgisch icoon.

Het is zaterdag 30 mei 2009. De eerste dag van een zomers lenteweekend. De eerste dag van een museum dat in de voetsporen treedt van Joan Mirò in Barcelona, van Paul Klee in Bern en Van Gogh in Amsterdam. We mogen weer trots zijn.

Een fotografische wandeling